Monday, 22 November 2021

දේශගුණ විපර්යාස පිලිබඳ තීරණාත්මක ජගත් සමුළුව.

(1 කොටස)

2015 පැරිස් සමුළුවේදී ගිවිසුම් ගත වීම් 

දේශගුණ විපර්යාසය නිසා සිදුවෙමින් පවතින ආපදා  පිළිබඳව අද ලෝකයේ දස දිගින්ම අසන්නට ලැබේ. දැනට දශක කිහිපයකට පෙර,  දේශගුණ විපර්යාස සිදු වන්නේදෝයි සැක සංකා සහිතව සිටි රටවල් පවා,  අද මේවා  ඇත්ත වශයෙන්ම සිදු වෙමින්  පවතින බව පිළිගෙන ඇත. ශත වර්ෂ දෙකකට පමණ ඉහතදී සිට, නොකඩවා කරගෙන ගොස්  තිබෙන සමහර විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ මගින්ද මෙවැන්නක් සිදුවෙමින් පවතින බවට වැදගත් ස්වාභාවික සාක්ෂි පවා ලැබී ඇත. මෙම කරුණු තහවුරු කිරීම සඳහා  සාක්ෂි ලබා ගැනීමට ඉවහල් වූ අධ්‍යයන කිහිපයක් මෙසේ දැක්විය හැකිය.

  1. ලෝකයේ විවිධ වනාන්තරවල  වැඩී  තිබෙන පැරණි වෘක්ෂ වල වර්ධක රේඛා (growth lines)  නැතහොත් වාර්ෂික වළ  (annual rings) පිහිටීමේ ස්වභාවය. මේවා දේශගුණික සාධක අනුව වෙනස් වේ.

  2. සාගරයේ හෝ භුමිය මත, ආදී යුගවල සිට තැන්පත්ව ඇති ස්ථිර අයිස් ස්ථර  වල ගැබ්වී ඇති විවිධ වස්තු සහ ඒවායේ ගති ලක්ෂණ රටා.

  3. සාගරයේ කොරල් පරවලින්  කඩාවැටී සාගර පතුලේ තැන්පත්වී ඇති අවශිෂ්ඨ සැකිලි කොටස්වල ස්වරූප. 

මේ ආකාරයට කර ඇති අධ්‍යයන අනුව, 1850 පමණ දුර අතීතයක සිට, දේශගුණ විපර්යාස සිදුවෙමින් පවතින බව නිගමනය කර තිබේ. 


දේශගුණ විපර්යාස පිලිබඳ පැරිස් සමුළුව  (2015)


දේශගුණ විපර්යාස සිදුවෙමින් පවතින බව ස්ථිර වශයෙන්ම නිගමනය කිරීමෙන් පසු, මේ පිළිබඳව ලෝක ප්‍රජාව දැනුවත් කිරීම සඳහා ක්‍රියාත්මකවූ,   එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් තම සාමාජික රටවල් නියෝජනය වන,  21 වන මහා සම්මන්ත්‍රණය (21st Conference of Parties- COP  21),   2015 වර්ෂයේ නොවැම්බර් 30 සිට දෙසැම්බර් 12 වන දින දක්වා ප්‍රංශයේ පැරිස් නගරයේදී  පවත්වන ලදී. එම සමුළුවේ ප්‍රධාන තේමාව අනුව  එය ‘ජගත් දේශගුණික විපර්යාස සමුළුව’ ලෙසද හඳුන්වන ලදී. 


දේශගුණික විපර්යාස සිදුවනුයේ, ප්‍රධාන  වශයෙන් වායු ගෝලයේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් (CO2)    වායු සාන්ද්‍රණය  අධික වීමෙන්, පරිසර  උණුසුම වැඩිවන නිසා බව මුලින්ම හඳුනා ගෙන තිබේ. ‘හරිතාගාර ආචරණය’  (green -house effect) වශයෙන් නම් කරනලද මෙම සංසිද්ධියට මූලික වනුයේ ෆොසිල ඉන්ධන වන ගල්අඟුරු, ඛනිජ තෙල්, ගෑස් වැනි ඉන්ධන දැවීම, වනාන්තර විනාශය වැනි මානවජනක (anthropogenic) ක්‍රියාකාරකම්  මගින්  මුක්ත වන CO2     නිසා බව,  විවිධ පර්යේෂණ මගින් නිශ්චිත වශයෙන්ම  අවබෝධ කර ගත හැකි වී ඇත. මෙයට අමතරව වායුගෝලයේ පවතින, මීතේන් (CH4), නයිට්‍රස් ඔක්සයිඩ් (N2O) වැනි වායුද හරිතාගාර වායු ගණයට වැටේ. මෙම සමුළුවේදී සම්මත කර ගන්නා ලද පැරිස් දේශගුණික ගිවිසුම’, දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ නීතිමය රාමුවක් සහිත, ජාත්‍යන්තර ගිවිසුමකි. එය මගින් සාමාජික රටවල දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීම, ඒ සඳහා අනුවර්තනය වීම සහ අනුවර්තන නිර්දේශ සඳහා අවශ්‍යවන මූල්‍ය ආවරණය ලබාදීම වැනි කරුණු  කෙරෙහි සැලකිල්ලක් දැක්වීම පිළිබඳවද එකඟතාවයකට පැමිණ තිබේ. 


මෙම ඓතිහාසික පරිසර සම්මුතියට, ලෝකයේ රටවල් 196 ක්  විසින් අත්සන් කරන ලදී. එහෙත් එයට වසරකට පසු බලවත්ම රාජ්‍යයක් වූ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය විවිධ හේතු ඉදිරිපත් කර, සාමාජිකත්වයෙන් ඉවත් විය. 2015 වසරේ ගිවිස ගත් දේශගුණ විපර්යාස සම්මුතියේ ඒකායන බලාපොරොත්තුව වූයේ:

‘වසර  2030 දක්වා එළඹෙන ඉදිරි පසළොස් අවුරුදු කාළ සීමාව තුළදී පරිසරය උණුසුම් වීම, කාර්මික විප්ලවය ආරම්භයේ පැවති මට්ටමේ සිට උපරිම 2°C කට අඩුවෙන් (කෙසේ හෝ 1.5°C සීමාවේ) මට්ටමට තබා ගැනීමයි’

මෙම අවශ්‍යතාව සපුරා ගැනීම සඳහා යෝජිත ප්‍රධානතම ක්‍රමවේදය ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ, සාමාජික රටවල් විසින් තම දේශයන්හි හරිතාගාර වායු මෝචනය ක්‍රමක්‍රමයෙන් අඩුකර, මෙම ශත වර්ෂයේ මැද වන විට (වසර 2050 දී ) කාබන් මධ්‍යස්ථ භාවයට  (carbon neutrality)  පත්වීමයි. 


(මෙහිදී යම්කිසි රටක හෝ දේශයක ‘කාබන් මධ්‍යස්ථ භාවය’ යනුවෙන්   හැඳින්වෙනුයේ,  එම දේශය තුළ මිනිසා ඇතුළු සියලුම ප්‍රභව මගින් -කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායුව වශයෙන් -  පිටකරනු ලබන කාබන් ප්‍රමාණය හා සමාන ප්‍රමාණයක්,  ප්‍රධාන වශයෙන්, -වනාන්තර වැනි කාබන් සංචිත වල - ගබඩා වීමට සලස්වා, පරිසරයේ කාබන් සමතුලිත භාවය රැක ගැනීමයි.)


මේ ආකාරයට කාබන් මධ්‍යස්ථ භාවයේ තවත් පියවරක් ඉදිරියට යාමෙන් වැඩිපුර  CO2 වායු ගෝලයට එකතුවීම සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීමේ ක්‍රමවේද භාවිතය මගින් උදාවන තත්ත්වය  කාබන් ශුන්‍ය භාවයට පත්වීම (zero carbon emission) ලෙස විස්තර කරනු ලැබේ. මෙම ඉහලම පරිසර හිතකාමී තත්ත්වයට පත්වීම  සඳහා අනුගමනය කළ හැකි  විවිධ ක්‍රමෝපායය භාවිතය ‘කාබන් ප්‍රතිසමතුලිත කිරීම’ (Carbon offsetting) ලෙස හැඳින්වේ.  


ඇමෙරිකා එක්සත්  ජනපදයේ එක්තරා පාරිසරික ආයතනයක් විසින්  සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකු  විසින් මුක්ත කරනු ලබන CO2  ප්‍රමාණය පිලිබඳ පර්යේෂණයක් කර තිබේ. මෙහිදී ලැබී  ඇති තොරතුරු අනුව, එවැනි තැනැත්තෙකු විසින් එක් වසරක් තුළදී  CO2   වායුව   දළ  වශයෙන් ටොන් 42 ක්  (42,000 kg) පමණ  මුක්ත කරනු ලබන බව ගණනය කර තිබේ. මෙයට සමාන්තරව කර ඇති තවත් පර්යේෂණයකදී, හොඳින් වැඩුණු සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයේ වෘක්ෂයක් වසරකට CO2   ටොන් 0.07 ක් (70 kg) උරාගන්නා බවද හෙළිවී තිබේ. මෙම ගණනය කිරීම් අනුව, එක් මිනිසෙකු විසින් හරිතාගාර වායු මුදාහැරීම නිසා වායු ගෝලයට කරනු ලබන පරිසර හානිය මකා ගැනීම සඳහා,   අවම වශයෙන් සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයේ වෘක්ෂ 600 ක් පමණ අවශ්‍ය වන බව පෙනේ. වනාන්තරයක ඇති වෘක්ෂවල පාරිසරික අගය සහ වැදගත්කම මෙම ගණනය කිරීමෙන් පැහැදිලිවේ. ශාක විසින් සිදු කරනු ලබන  ප්‍රභාසංස්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය මගින් අති විශාල CO2  ප්‍රමාණයක් අවශෝෂණය කර ගන්නා නිසා වනවගාව මගින් ‘කාබන් ප්‍රතිසමතුලිත කිරීම’  නමැති මෙම  සංකල්පයේ වැදගත් කම  සමාජගත වී තිබේ.   

 

2015 පැරිස් සම්මුතියේදී, සංවර්ධිත මෙන්ම සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල්ද එක්  වේදිකාවක සිට,  ගෝලීය උණුසුම් වීම අවම කරගැනීම සඳහා තම තමන්ගේ රාජ්‍යයන්හි  ක්‍රියාත්මක කළ හැකි සීමා ප්‍රකාශයට පත්කිරීම සහ ධනවත් රටවල් ආර්ථික අසීරුතා සහිත  රටවලට ඒ සඳහා අත හිත දීමට කැමැත්ත පළකිරීම  වැනි සාධනීය කරුණු පිළිබඳව තීරණයකට එළඹීම මහත් සැනසුමක්  විය. දශක කිහිපයක් තිස්සේ තීරණයක් නොමැතිව, කල් යමින්  පැවතී මෙම අනාගත ආපදාව පිළිබඳව,  සාමුහික සම්මුතියකට මෙසේ පහසුවෙන් අවතීර්ණ වීමට හැකිවීම  ඓතිහාසික ජයග්‍රහණයකි. මෙම ජයග්‍රණය ප්‍රකාශයට පත්කළ අවස්ථාවේ සියලු රාජ්‍ය නායකයෝ මහත් උද්දාමයකින් යුක්තව ඔල්වරසන් දුන් බවද ප්‍රකටය.


දැනට සැකයක් නොමැතිව තීරණය කර ඇති පරිදි වැඩියෙන්ම පරිසර උණුසුම් වීම සිදුකරනු ලබන ප්‍රධානතම කාරකය කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායුවයි. මෙයට අමතරව වායු ගෝලයට එකතුවන මීතේන් CH4, නයිට්‍රස් ඔක්සයිඩ් N2O සහ කෘතීම රසායන සංයෝගයක් වන ‘එරෝසොල්’ (erosol) යන වාණිජ නාමයකින් හඳුන්වනු ලබන ක්ලොරෝෆ්ලුරෝකාබන් (CFC) වැනි  වායුද ශේෂමාත්‍ර (residuals) වශයෙන්  වායු ගෝලයේ දකින්නට ලැබේ. මෙවායින්ද පරිසර උණුසුම්වීම සඳහා  යම්කිසි බලපෑමක් සිදුවේ. මේ සමගම වායු ගෝලයේ බහුලව තිබෙන ජල වාෂ්පද තාපය උරාගන්නා වායුවක් වුවද එහි ආයු කාලය දින කිහිපයකට පමණක් සීමා වන නිසා ගණනය කිරීම් වලදී නොසලකා හැරේ.


මීතේන් සහ නයිට්‍රස් ඔක්සයිඩ් වායුද පරිසරයට මුක්ත වී හරිතාගාර ආචරණය සිදු කරනු ලබයි. මෙම වායු වලින්ද සිදු කරනු ලබන පරිසර උණුසුම් දායක වීම   ගණනය කිරීම සඳහා ඒවායේ බලපෑම එක්තරා ගණිත ක්‍රමයක් මගින් CO2    සමග සංසන්දනය කරනු ලැබේ. මෙහිදී වායු ගෝලයට මුක්ත වන CO2 ටොන් එකකින් සිදුවන බලපෑම  ඒකකයක් ලෙස සලකා එම අගය අනිකුත්  හරිතාගාර වායු වල අගයයන්  සමග සංසන්දනය කෙරේ. 


මෙහිදී එම වායු වාතයේ සක්‍රීයව පවතින කාල සීමාව සහ එක්  එක්  වායුව මගින් සිදු කරනු ලබන හරිතාගාර ආචරණ ප්‍රතිශතයද, අදාළ  ගණනය කිරීම් වලදී සලකා බලනු ලැබේ. මෙසේ ගණනය කළ විට ලැබෙන අගයයන් මේ  සමග ඇති වගුවේ දෙවන සහ තුන්වන සිරස් තීරු වල දක්වා තිබේ. මේ ආකාරයට ඒ ඒ  වායුව සඳහා  ලැබෙන දර්ශකය, අදාළ හරිතාගාර වායුවේ, ගෝලීය උණුසුම් විභවය (Global warming potential) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. 


යම්කිසි හරිතාගාර වායුවක ගෝලීය උණුසුම් විභවය වැඩිවන තරමටම, එය මගින් සිදුකරනු ලබන ගෝලීය උණුසුම් වීමද වැඩිවේ.මේ ආකාරයට සලකා බැලීමේදී  COටොන් එකක් මගින්   සිදුකරනු ලබන  ගෝලීය උණුසුම් විභවය ඒකකයක් (01) වන විට, CH4 වායුව අඩුම වශයෙන් එමෙන්  28 ගුණයකින් සහ   N2O  වායුව අඩුම වශයෙන් එමෙන්  265 ගුණයකින්වත් ප්‍රබල බව පෙනේ. එමෙන්ම 11% ක ආචරණයක් ඇතිකරනු ලබන ‘එරෝසෝල්’ සංයෝගයක් මගින්  CO2 ඒකක 1000 ක පමණ ඉතාමත් ඉහල  උණුසුම් විභවයක් ඇතිකරණ නිසා, ඒවා අති භයානක බව හඳුනාගෙන තිබේ. මෙම වායු, ඉතාමත් ස්වල්ප ලෙස වායු ගෝලයේ ඇතත් ඒවා  විකිරණ කාරයක්ෂමතාව (Radiative efficiency) නැතහොත් පරිසරය උණුසුම් කරවීම අතින් ප්‍රබල වායු වේ. (වගුව 1 බලන්න)


ඕනෑම මිණුමක දත්ත ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා ඒකකයක් අවශ්‍යය. මේ අනුව පරිසරය උණුසුම් වීම මැනීමේ ඒකකය ලෙස  කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායුව මෙට්‍රික් ටොන් එකක් මගින්, වර්ෂයක් තුළදී  ඇතිකරවන, උණුසුම් වීමේ විභවය නැතහොත් බලපෑම, ඒකකය ලෙස සලකන ලදී. විවිධ විද්‍යාත්මක පිවිසුම් ආශ්‍රීතව සකස් කර ගන්නා ලද මේ ඒකකයේ සංකේතය CO2e  වශයෙන් භාවිත වේ. මෙහි ‘e’ ලෙස දැක්වෙන්නේ ‘සමක’ (equivalent) යන අදහසයි. මේ අනුව  කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව මෙට්‍රික් ටොන් එකක් මගින් ඇතිකරවන උණුසුම් බලපෑම දැක්වෙනුයේ 1 CO2e ලෙසටය.මෙය කාබන්ඩයොක්සයිඩ් සමක එකක් ලෙස කියවිය හැකිය.


මෙහිදී මීතේන්, නයිට්‍රස් ඔක්සයිඩ් සහ ක්ලොරෝෆ්ලොරෝකාබන් මගින්ද සිදුකරනු ලබන පරිසර උණුසුම් කිරීම ‘කාබන් සමක ඒකක’ ලෙසට පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එම වායු වල පරිසර උණුසුම් කිරීමේ බලපෑම කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වල බලපෑම සමග සංසන්දනය කර අගයයන් (සංගුණක) ලබාදී තිබේ. මෙසේ ලබාගෙන ඇති අගයයන් භාවිත කර විවිධ හරිතාගාර වායුවලින් කෙරෙන පරිසර උණුසුම් වීමේ බලපෑම්  CO2 ඒකකයට අනුරූප සංගුණක ලෙස දැක්වේ. මේ ආකාරයට  කාබන්ඩයොක්සයිඩ් මෙට්‍රික් ටොන් එකකින් සිදුවන බලපෑම, 1 CO2e වනවිට අනිකුත් හරිතාගාර වායුවල ප්‍රබලතාව ඉහත දැක්වෙන ආකාරයට දැක්විය හැකිය. ( වගුව 1)


හරිතාගාර ආචරණය සිදුකරනු ලබන වායුවක ඇති පීඩාකාරී භාවය ගැන සැලකිල්ල යොමු කිරීමේදී,  එම වායුව වායුගෝලයේ පවතින සාන්ද්‍රණය ගැනද සැලකිල්ලක් යොමු කළ යුතු වේ. මේ සඳහා භාවිත කරනුයේ, සමස්ත වායුගෝලයේ පවතින වායු අංශු මිලියනයක,   අදාළ වායුවේ අංශු කොපමණ ප්‍රමාණයක්  අඩංගුව පවතීද යන්න ගණනය කිරීමෙනි. මෙය, වාතයේ අංශු මිලියනක ඇති අදාළ වායු අංශු කොටස් සංඛ්‍යාව (parts per million -ppm) ලෙස නම් කෙරේ. 2018 වර්ෂයේදී කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව ප්‍රධාන හරිතාගාර වායු කිහිපය,  වායුගෝලයේ ඇති සාන්ද්‍රණ දළ  වශයෙන් මේ සමග ඇති දෙවන වගුවෙහි දක්වා තිබේ. වායු ගෝලයේ ඇති හරිතාගාර වායු  සාන්ද්‍රණ, ගතවූ ශත වර්ෂ කිහිපය තුළදී වැඩිවී තිබෙන බවද  මේ සමග ඇති වගුවෙහි දැක්වේ. (වගුව 2) 


මේ නිසා  පරිසරයේ  සමස්ත   උණුසුම් වීම පිලිබඳ  ගණනය කිරීමේදී  CO2 වල බලපෑමට සාපෙක්ෂව අනිකුත් හරිතාගාර වායු වලින් සිදුවන බලපෑමද  සැලකිල්ලට ගත යුතු වේ. 

වායු ගෝලයේ හරිතාගාර වායු සාන්ද්‍රණය පිළිබඳව යම් යම් ප්‍රක්ෂේපණ ක්‍රමවේද මගින් ලබාගෙන ඇති දත්ත අනුව ඉතා වැදගත් නිරීක්ෂණයක් හෙළිකරගෙන තිබේ. මේ අනුව ප්‍රධාන හරිතාගාර වායු තුනෙහි වර්තමාන වායු ගෝලීය සාන්ද්‍රණ, ගතවූ වසර 1000 පමණ කාලය තුළදී, එම වායු තිබී ඇති  ප්‍රමාණයට වඩා බෙහෙවින් වැඩිවී ඇත. උදාහරණයක් වශයෙන්,  CO2 වායුව දශක කිහිපයකට ඉහතදී 280 ppm වූ අතර, එය 218 වසරේදී 410 ppm ඉක්මවා තිබේ. මේ ආකාරයට  පසුගිය වසර 20 තුළදී පමණක් CO2 වායුව,  මිලියනයකට අංශු තිහකින් පමණ     (30 ppm)  කින් වැඩිවී තිබෙන බව වාර්තා වේ. මෙම ප්‍රවණතාව වසරින් වසරම ඉහල යන බවද දැනගන්නට ලැබේ.


2015 වසරේ පැරිසියේ පවත්වන ලද ජගත් සමුළුවේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ ඉහත දැක්වූ ආකාරයට  සිදුවන වායු ගෝලීය උණුසුම් වීම පාලනය කිරීම පිණිස ගන්නා ලද පියවර, සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රතිකර්ම යෙදීම වෙනුවෙන්  ප්‍රතිඥා දීමයි. එම ගිවිසුමෙහි ප්‍රගති සමාලෝචනය 2020 වසර අවසානයේදී පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ, 26 වන මහා ජගත් සම්මන්ත්‍රණයේදී  (COP26) සාකච්ඡා  කිරීමට බලාපොරොත්තු වූවත්, COVID 19 වසංගතය නිසා, සම්මන්ත්‍රණය වසරකින් කල් දැමීමට සිදුවිය.


2020 වසර මුල සිටම COVID19 වසංගතය මැඩපැවැත්වීම සඳහා ප්‍රමුඛතාව දීමට සිදුවූ නිසා බොහෝ රටවලට ගිවිසුම් ගතවූ පරිදි, ගෝලීය උණුසුම් වීමට එරෙහිව තම තමන්ගේ රාජ්‍යයයන් විසින් දියත් කිරීම පිණිස සකස් කරන ලද සැලසුම් සතුටුදායක අන්දමට ක්‍රියාත්මක කිරීමට නොහැකි විය. මේ නිසා සමුළුව වසරකින් කල් දැමීමට සිදුවූ අතර, සාමාජික රටවලටද තම ප්‍රගති වාර්තා  අවසන්කර ගැනීම සඳහා සැලකියයුතු විරාමයක් ලැබිණ.  

                                                           

(දෙවන කොටස පසුව)


Sunday, 24 October 2021

‘ආදර’ දිවයින

           කෝමත් එක කාලයක මහා සාගරය මධ්‍යයේ තනිවූ අරුම පුදුම දූපතක් විය. මෙම දූපත  මිනිස් හදවතක හැඩයෙන් යුක්ත වූ නිසා එය ‘ආදර දිවයින’ ලෙස ලෙස නම් කර තිබේ. මිනිස් වාසයෙන් තොර මෙම දිවයිනෙහි විවිධ ‘හැඟීම්’ සහ තවත් සුවිශේෂී ‘සංකල්ප’ කිහිපයක් පමණක් දකින්නට ලැබීම  විශේෂත්වයකි. එහි තණ්හාව, ආශාව, වෛරය, ක්‍රෝධය,  බුද්ධිය, දැනුම, ප්‍රීතිය, දුක, ආදරය  වැනි හැඟීම් සිය ගණනක් හුදකලාව තමන්ගේ පාඩුවේ සිටියහ.  එමෙන්ම එම දූපතෙහි ‘කාළය’, ‘වේලාව’, ‘ආලෝකය’, ‘වියපත්වීම’   වැනි තරමක් අද්භූත සංසිද්ධි කිහිපයක්ද විය.   මෙසේ හුදකලාවී තිබුණු  හැඟීම් සහ සංසිද්ධි   තමතමන්ගේ කටයුතු ගැන උනන්දු  වූවා මිස, එකිනෙකා අතර වැඩි සම්බන්ධයක් නොපැවැත්වීය. සෑම හැඟීමකටම සහ සංකල්පයකටම   පාහේ, දූපත  අවට තම ගමන් බිමන් සඳහා බෝට්ටුවක් බැගින් තිබුණි. එහෙත් එහි සිටි දුප්පත්ම හැඟීම වන ‘ආදරය’ බෝට්ටුවක අයිතිකාරිය  නොවූවාය. 


           


සාගරය මැද තනිවී ඇති “ආදර දිවයින”


අවාසනාවකට මෙන්,  මෙම දිවයින අසල සාගරය පතුළේ ඇතිවූ හදිසි භූ චලනයක්  නිසා,  දිවයින ක්‍රමක්‍රමයෙන් ගිලී යාමට පටන්ගෙන තිබෙන  බව  එහි වාසය කරන කාටත්  දැනගන්නට ලැබිණ. මේ නිසා සියලුම දිවයින් වාසීහු,   තම තමන්ට අයිති බඩු  බාහිරාදියද හැකි තරමක් තමන්ගේ බෝට්ටු වල පටවාගෙන දූපතෙන් පිටවී යාමට ලහි ලහියේ සූදානම් වූහ. ගෙනයාම සඳහා වැඩිමනත් බඩු  බාහිරාදිය නොමැති වූවත්, පිටවී යාම සඳහා බෝට්ටුවක් නොමැති කම නිසා, තමන්ට  දිවයිනත් සමගම මුහුදුබත් වීමට සිදුවන නිසා ‘ආදරය’ තරමක් කනස්සල්ලට පත්වූවාය. අතමිට හිඟ වූවත්, තම යුතුකම් නොපිරිහෙලා ඉටු කරමින් සිටි  ආදරය, කිසිවෙකුට අත නොපා, ලද දෙයින් සතුටු වෙමින්, චාම් දිවි පෙවෙතක් ගත කළාය. කෙසේ වෙතත්   අවසානයේදී ආදරය අකමැත්තෙන් වුවත් ගත් තීරණය වූයේ,  දිවයිනෙන් පිටවීම සඳහා, බෝට්ටුවක් හිමි   අන් අයෙකුගේ පිහිට පැතීමය.    


එහෙත්, මේ වනවිට බොහෝ හැඟීම් තම සන්තක දේ පටවාගෙන දිවයිනෙන් පිටවී හමාරය. දිවයිනේ අවසාන කොටසද මුහුදු රළට හසුවී යටවීමට ආසන්න  වෙමින්  පැවතිණ.  මේ අවස්ථාවේදී  තම බෝට්ටුවේ නැගී පිටවී යාමට සුදානම්වූ  ‘පොහොසත් කම’ නම්වූ හැඟීම ඇමතු ‘ආදරය’

 

“පොහොසත් මහත්මයාණෙනි, මට බෝට්ටුවක් සඳහා වත්කමක්  නැහැ. කරුණාකර ඔබගේ බෝට්ටුවෙන් මාද ගෙන යන්න.” 

කියමින්  බැගෑපත් වූවාය. 

එය එකහෙළා ප්‍රතික්ෂේප කළ  ‘පොහොසත් කම’ 


“මගේ බෝට්ටුවේ  රන්, රිදී, මුතු, මැණික්, කාසි පනම්, වැනි වටිනා  වත්කම් වලින් පිරි තිබෙනවා. ඒ නිසා  තවත් කෙනෙකුට ඉඩ නැහැ. වෙන අතක්  බලා ගත්තොත් හොඳයි.” 

කියා  මහත් උජාරුවෙන් පැවසීය.


“කොහොමත් රන් රිදී ආදරයට වඩා  වටිනවා වෙන්නට ඇති.” යයි ඇය  සිතුවාය.


ඊට ස්වල්ප වෙලාවකට පසු ‘උඩඟුකම’ තම බෝට්ටුවෙන් පිටත්වන බව දුටු ‘ආදරය’ 


“අනේ…. උඩඟු, මාවත් ඔයාගේ බෝට්ටුවට ගන්න. ඔයාගේ බෝට්ටුවේ නම් තව ඉඩ තිබෙනවා  වාගෙයි.” කියමින් ආයාචනයක් කළාය.

     

“ඔය තෙතබරි වී ඇති  කිළුටු ඇඳුම් නිසා මගේ බෝට්ටුව අපිරිසිදු කර ගැනීමට මට බැහැ.”  කියමින් ‘උඩඟු’ තම බෝට්ටුව වේගයෙන් ඉදිරියට පැදවූවාය.


තව මොහොතකින් එතැනට තම බෝට්ටුවේ පැමිණි,  ‘දුක්මුසුබව’ පසුගිය දිනක, යම්කිසි කරුණක් පිළිබඳව තමා සමග කතාබස්  කළ අවස්ථාවේ තමා ඇය අස්වැසු බව බව මතකයට නැගු  ආදරය,  ඇය තමාට උපකාරයක්  කරනු ඇතැයි සිතා,  ඇය ඇමතුවාය. එහෙත් ඇයගේ  ප්‍රතිචාරය වූයේ,

 

“මා මෙතෙක් කල් දුක්මුසු කමෙන්ම සිට හරියට හෙම්බත් වෙලා. මේ නිසා මට තවදුරටත් තනියම සිටින්නට ඕනෑ. ඒ නිසා ඔබ ගෙනයන්නට බැහැ “ යන්නයි.


ඊළඟට ඇය තමා අසලින්ම බෝට්ටුවක  එන ‘සතුට’ දැක මහත් සතුටට පත්ව ඔහුගේ පිහිට පතා හඬ නගා, 


“මා මුහුදේ ගිලෙන්නට හොඳටම ළඟයි. මට බෝට්ටුවක යාමට වත්කමක් නැහැ. අනේ ….. මා බේරාගන්න” කියමින්    කෑ ගැසුවාය.

 

ඒ වන විට උද්ගත වෙමින් පැවති,  මහත් විපත හමුවේ වුවද, ඒ ගැන  කිසි තැකීමක් නොකර උද්දාමයකින් සිටි ‘සතුට’, ඇයගේ ඉල්ලීම ගැන කිසි තැකීමක් නොමැතිව,  කිසිවක් නෑසුනාක් මෙන්  ඈතට බෝට්ටුව පදවාගෙන ගියේය.  


මේ ආකාරයට මහත් දොම්නසකින්  යුක්තව කල්පනා කරමින්   සිටින ආදරයට, හදිසියේම ඈතින් සිහින් කටහඬක් ඇසුණි.        


“එන්න  ආදරය  මා ඔබ රැගෙන යන්නම්.”  

කියමින් සිහින් කට හඬ නැගු අමුත්තා   ඔහුගේ  බෝට්ටුවේ වේගය අඩුකර,  ඇය අසලට පදවා නතර  කරන ලදී.    මහත් පිළිසරණක් ලද ආදරය, ආදර දූපත මුහුදු ජලයෙන් යටවී යාමට ඔන්න මෙන්න කියා තිබියදී,  වහාම එම අමුත්තාගේ බෝට්ටුවට ගොඩ වූවාය. ඒ බෝට්ටුව පැදවුයේ තමා කිසිදිනක කතාබස් කර නොමැති ‘වැඩිහිටිකම’ නමැති අද්භූත සංසිද්ධිය බව ආදරය පසුව තේරුම් ගත්තාය.

 

කිසිම කතාබහක් නොමැතිව බෝට්ටුවේ ටික වෙලාවක් ගමන් කළ ඔවුහු ගොඩ බිමට ලඟා වුහ. කිසිදෙයක් කථා නොකළ ‘වැඩිහිටිකම’ වහාම පිටත්ව ගියේය. 


තමන්ට වැඩිහිටි කම නමැති සංකල්පයට ස්තුති කිරීමටවත් නොහැකි වීම ගැන මහත් ලෙස කම්පා වූ ආදරය, කල්පනා කරමින් වෙරළ  තීරයේ ඉදිරියට පිය නැගුවාය. මෙසේ පිය නගද්දී,  කලකට පෙර,   ආදර දුපතේදී හමුවී ඇති ‘බුද්ධි’ මුහුදු වෙරළේ ගසක් සෙවනේ සැනසිල්ලේ සිටිනු ඇයට දකින්නට ලැබුණි.  ඔහු වෙත ගමන් කළ  ‘ආදරය’  තමාට  ජලයෙන් යටවී ගිය දූපතෙන් පිටවී,  ජීවිතය රැක ගැනීමට උපකාර කළ අද්භූත වැඩිහිටි  සංකල්පය ගැන විස්තර කර, ඒ කවරෙක්දැයි ඔහුගෙන් විමසුවාය.

  

“ඒ ‘කාළය’ නමින් හඳුන්වන  මගේ කල්‍යාණ  මිත්‍රයා”  ඔහුගේ පිළිතුර විය. 


“කාළය !  කවුද ඒ.?  මම ඒ නම ඇසුවේත් අදමයි.”


මේ ඇසූ  බුද්ධි තම ප්‍රඥාව ගැන ආඩම්බරයෙන් මෙන්, 


“ඒක තමයි. බොහෝ දෙනෙක් ඔහුගේ වැදගත්කම  ගැන දන්නේ නැහැ. ‘ආදරය’ ගැන මනා වැටහීමක් සහ එහි අගය ගැන අවබෝධයක් තිබෙන්නේ මගේ මිත්‍ර ‘කාළයට’ පමණයි.”   කියමින් බුද්ධි නොපෙනී ගියේය.

 

සමහරවිට, ‘ආදරය’  විවිධ හැඟීම් සහ චර්යා නිසා,  වරින් වර අඳුරු වලාවලින් වැසි ගියද, පසුව ‘කාළය’ මගින් එම කඩතුරා ඉවත් කර ආදරය යළි ප්‍රකෘතිමත් කර, නැවුම් භාවයකින් යුක්තව සුවපත් කරනු ඇත.   


 කියවන්නට ලැබුණු පැරණි ලිපියක් ඇසුරෙනි          



Tuesday, 12 October 2021

අමතක වීමක් නිසා සිදුවූ අකර තැබ්බයක්..........

 මා දකුණු පළාතේ විදුහලක සේවය කරද්දී විදුහල් ශිෂ්‍ය නිවාසයේම කාමරයක නතරවී සිටියෙමි. ශිෂ්‍ය නිවාසය භාරව සිටි මගේ මිත්‍ර ආරියරත්න, විදුහලේ ඉංග්‍රීසි ගුරුවරයෙකු වූ  අතර විදුහලේ ජේෂ්ඨ ශිෂ්‍ය භට කණ්ඩායම භාර ලුතිනන් වරයාද විය.

 

ඒ කාලයේ ඉතාම ජනප්‍රිය BSA මෝටර් සයිකලයක්ද ඔහුට තිබිණ. සති අන්ත වලදී අප දෙදෙනා මෝටර් සයිකලයෙන් ගමන් යාමට පුරුදුවී සිටියෙමු. ශිෂ්‍ය නිවාසයට යාමට පඩි කිහිපයක් නැගීමට තිබෙන නිසා රාත්‍රියට ප්‍රවේශම සඳහා මෝටර් සයිකලය පඩි උඩින් තල්ලු කර ආලින්දයට දැමීම අමාරුවෙන් වුවත් කළයුතු කාර්යයක් විය.

 

එක් සෙනසුරාදා දිනයක අප දෙදෙනාටම අවශ්‍යතාවක් සඳහා ගාල්ලේ බැංකුවකට යාමට සිදු  විය. අප දෙදෙනා මෝටර් සයිකලයෙන් ගාලු ගියෙමු. මට තවත් හිතවතෙකු හමුවීමට මාතර යාමට තිබුණු බැවින් ඒ බව ආරිට පවසා බස් රථයකින් මගේ ගමන ගියෙමි. ශිෂ්‍ය නිවාසයේ ගුරුවරු කවුරු හෝ සිටිය යුතු නිසා ආරි ඉක්මණටම ආපසු යන බව කිවේය.

 

මගේ හිතවතා හමුවී දහවල් ආහාරයත් ම්හුගේ නිවසින්ම ගත් මා සවස හයට පමණ ශිෂ්‍ය නිවාසයට පැමිණ පුරුදු පරිදි සාමාන්‍ය වැඩ වල යෙදී සිට, ආරිත් සමග රාත්‍රී ආහාරයද ගතිමි. තව ටික වෙලාවක් සතුටු සාමිචියේ යෙදී සිටි අපි  නින්දට සුදානම් වීමු.

 

මෝටර් සයිකලය ආලින්දයට දැමීම පිණිස එලියට ගිය ආරි, කලබලයෙන් මගේ කාමරයට පැමිණ

 

‘හරි වැඩේනේ, බයික් එක නැහැනේ. හොරෙක්වත් ගෙනිච්චාද දන්නේ නැහැ.’ හති ලමින්  මට කිවේය.

 

ඔහු විහිලුවක්‌ කරන්නේදැයි සිතු මා

 

‘එහෙනම් වෙන එකක් ගන්න එකනෙ  තියෙන්නේ ‘ කියා මමද විහිළුවක් කලෙමි.

 

‘මේ දයා, විහිළුවක් නෙමෙයි ඇත්තටම බයික් එක නැහැ. එළියට යමු ටිකක් බලන්න’


තරමක් අදිමදි කළ  මම ශිෂ්‍යයින් දෙදෙනෙකුටත් කතාකර, විදුලි පන්දමත් රැගෙන ආරි සමග එළියට ගියෙමි. නේවාසික සිසුන්ද මේ තොරතුර අසා කලබල වුහ. කෝකියෝ දෙදෙනාද සිද්ධිය සැලවී දුවගෙන ආහ.

 

ඇත්තටම වෙනදා තබන සථානයේ මෝටර් සයිකලය නැත. ටික වේලාවක් වටපිට සොයා බැලු අපි, සොරකමක් සිදුවී ඇති බව අනුමාන කර මේ බව පොලිසියට දැන්වීමට තීරණය කළෙමු.

 

වේලාව රාත්‍රී දහය පමණ වී ඇත. අපි පයින්ම පොලිසියට ගියෙමු. පැමිණිලි ලියා ගන්නා පොලිස් නිලධාරියා මුලික විස්තර සටහන් කරගත් පසු මෝටර් සයිකලය පිලිබඳ තොරතුරු දීම සඳහා ආරි ඔහුගේ කමිස සාක්කුවේ තිබුණු කඩදාසි කිහිපයක් පිටතට ගත්තේය. එසේ ගනිද්දී කුඩා කඩදාසි කැබෙල්ලක් බිමට වැටිණ. එය බස් ටිකට් පතකි. එය අහුලාගත් මම  ගුලිකර විසිකරන්නට තැත් කරන විටම, ආරි එය ඉල්ලා ගෙන නලළට අත තබාගෙන

 

‘හරි වැඩේනෙ, අද උදේ ගාල්ලේ ඉඳලා මම ආපසු ආවේ බස් එකේනෙ. ඔය ඒ බස් ටිකට් එකනේ. මෝටර් සයිකලය තවම බැංකුව ළඟනෙ’ කිවේය.

 

ඔහුගේ කියමනට  මට සිනහව මැඩ පවත්වා ගන්නට නොහැකි විය.

 

සිදුවන්නේ කුමක්දැයි වටහා නොගත් පොලිස් නිලධාරියා

 

‘ඉක්මන් කරන්න ඔය විස්තර ටික මට දෙන්න.’ යයි තරමක් උස් හඬින් කිවේය.

 

මහත් අසීරුවට පත්වූ ආරි ගොත ගසමින්

 

‘.....රාලහාමි.  ම් ...ම් ...ම්   පැමිණිල්ල ඉල්ලා අස් කර ගන්නවා’ යයි තතනමින් කිවේය.

 

‘මොනවා ...... දැන් බයික්  එක නැතිවූ බවක් නේද කිව්වේ. මොකක්ද මේක බොරු පැමිණිල්ලක්ද ?’

 

 ‘නැහැ රාලහාමි අමතක වීමක්’

 

‘මොකක්ද මට තේරෙන්නේ නැහැ මේ දෙබිඩි බාසාව. පැමිණිල්ල දානවද නැද්ද කියන එක විතරක් මට කියන්න.’

 

ආරි බිරාන්තව සිටින විට මම විස්තරය කීවෙමි.  උපහාසාත්මක සිනහවක් පැ පොලිස් නිලධාරියා, විහිලුවට මෙන් පරුෂ වචන කිහිපයක්ද කියා .........

 

‘දැන් මේ පැමිණිල්ලේ කොටසක් ලියලා. මේක කැන්සල් කරන්න බැහැ. එහෙනම් මේක ‘ඉල්ලා අස් කර ගන්නවා’ කියා යටින් ලියා අත්සන් කරන්න’ කියමින් 

 

පැමිණිලි පොත අප දෙසට තල්ලු කළේය. මටද, පැමිණිල්ල ඉල්ලා අස් කර ගැනීම පිලිබඳ සාක්කියකට අත්සන් කරන්නට සිදුවිය.

 

මහත් ලැජ්ජාවට පත්වූ අපි පොලිස් නිලධාරියාට ස්තුති කර එන්නට සැරසෙන විටම  ඔහු යළි  අප ඇමතීය. 

 

‘එහෙම යන්නට බැහැ. මෝඩ වැඩ කළාට නීතියට අනුව පැමිණිල්ල ඉල්ලා අස් කර ගැනීම ඕ අයි සි අනුමත කරන්නට ඕනෑ. යමු ඕ අයි සී  ගේ කාමරයට’

 

යයි කියා අප සමග පොලිස් ස්ථානාධිපතිගේ කාමරය ඇතුළට ගියේය.

 

ස්ථානාධිපතිපති වරයා විස්තරය අසා, සාවඥ  සිනාවක් පා,

 

‘මෝටර් සයිකලයේ පාරේ යන කොටවත් සිහි බුද්ධියෙන් යන එක හොඳයි.’

 

කියමින් පොලිස් පොතේ අවලංගු කළ පැමිණිල්ලට අනු අත්සනක් තැබිය.

 

කිසිවක් කතා නොකර පොලිසියෙන් පිටතට පැමිණි පසු

 

‘දැන් ඉතින් මොකද කරන්නේ.’  කියා මම ඇසීමි.

 

‘බයික් එක බැංකුව ඉදිරිපිට දැම්මේ. රෑ උනාට කරන්නට දෙයක් නැහැ. මේ දැන් වාහනයක් කුලියට අරගෙන යමු.’ ආරි කිවේය.

 

කළ හැකි වෙනත් කිසිම දෙයක් නොමැති නිසා මම ඔහුගේ යෝජනාවට කැමති වීමි.

කුලී රථයකින් නැවත ගාල්ලට යන විට  රාත්‍රි දොළහ ට ආසන්නය.

 

එදින උදේ  ආරිට තවත් සගයෙක් මුණ ගැසී ඔහු සමග කතා කරමින් ගොස් මෝටර් සයිකලය ගැන අමතකවී, බස් රථයෙන් ආපසු ගිය බව ඔහු නැවතද මා සමග කියා

 

‘ඔය වගේ අමතකවීම් කාටත් වෙනවා.’ කියාද කිවේය.

 

‘මම නිශ්ශබ්දව නොඇසුනා මෙන් සිටියෙමි.’

                                                   _         _         _          _          _

 

අප දෙදෙනා කුලී රථයකින් ගාල්ලේ බැංකුව අසලට යනවිට, මෝටර් සයිකලය වටා පිරිසක් රැස්වී සිටින බව අපි දුටුවෙමු. ඒ අය පොලිස් නිලධාරින් දෙදෙනෙකු සහ බැංකුවේ ආරක්ෂක නිලධාරින්  කිහිප දෙනෙකි.

 

පිරිස අතරින් පොලිස් නිලධාරියා වෙත ගිය ආරි ‘සමාවෙන්න රාළහාමි. මේ බයික් එක මගේ.’ කියා බැගෑපත් විය. 

 

‘හා ..... හා.... ඔයාද අයිතිකාරයා. අද උදේ ඉඳලා මෙච්චර වෙලා මොන .......... ගියාද ? අපට පණිවුඩයක්‌ ලැබුනා මේ  මෝටර් සයිකලය අත් අඩංගුවට ගන්නටය කියළා.’ පොලිස් නිලධාරියා කිවේය.

 

‘රාලහාමි මේ පොඩි අමතකවීමක්   උනේ. මෙන්න මගේ විස්තර’ කියා ආරි ඔහුගේ ලියවිලි පොලිස් නිලධාරියාට පෙන්වා මෝටර් සයිකලය නිදහස් කර දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.

 

‘එහෙම කරන්නට බැහැ. මේක ඉහළින් ආපු නියෝගයක්. පොලිසියට යන්නට වෙනවා.’ කි පොලිස් නිලධාරියෙක් මෝටර් සයිකලයේ යතුර ඉල්ලා ගත්තේය.

 

නැවත ගාල්ල පොලිසියේ රස්තියාදු  වීමට සිදුවිය. අප දෙදෙනාගෙන් සහ බැංකු ආරක්ෂක නිලධාරියාගෙන් කට උත්තර ලබාගෙන  මෝටර් සයිකලයේ යතුර අයිතිකරුට භාර දෙන විට අලුයම දෙක පසුවී තිබිණ.

 

මෙය නොසැලකිල්ල නිසාම නොව අවධානයෙන් තොර බව නිසාම සිදුවන අමතකවිමකි. Absent-mindedness යනුවෙන් හඳුන්වනුයේ මෙවැනි අමතක වීම්ය. මිට පෙර සහ පසුවත් අමතක විම් නිසා ඔහුට සිදුවී ඇති බොහෝ සිද්ධි ගැන කල්පනාකාර බලන විට මෙය ඔහුගේ චරිත ලක්ෂණයක් බව පැහැදිලි වේ.

 

මෝටර් සයිකලයේ අයිතිකරු වන ආරි ඔහුගේ දරුණු අමතක වීම  නිසා දැඩි අසහනයකට පත්විය. මධ්‍යම රාත්‍රියේ කුලී වාහනයකින් ගිය ගමන  සඳහාත් ඔහුට ලොකු මුදලක් වැය කිරීමට සිදුවිය.

 

බොහෝවිට මෝටර් සයිකලයේ පිටුපස ආසනයේ ගමන් බිමන් යන මට ද මිත්‍රයා වෙනුවෙන්, නිදි වරමින් හාස්‍යය මුසු  පිඩාවක් විඳීමට සිදුවිය..   


Thursday, 23 September 2021

ගින්නෙන් දැවුණු ප්‍රංශයේ Notre Dame දේවස්ථානය යළි පිළිසකර කිරීම (අපූර්ව කලාත්මක නිර්මාණයට විද්‍යාවෙන් නව පණක් ! )

        වික්ටර් හියුගෝ නම් ප්‍රංශ  ජාතික ගත් කතුවරයා විසින් 1482 වසරේදී, ප්‍රංශ භාෂාවෙන් රචනා කරන ලද Notre-Dame de Paris නම් නවකථා පොතෙහි,  Frederic Shoberl විසින් 1833 දී ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කරන ලද  ‘The Hunchback of Notre Dame’ පොත දශක හයකට පමණ ඉහතදී, පාසැල් කාලයේදී, ඉතාමත් ආශාවෙන් කියවන ලද රසවත් නවකථා පොතක් විය.  මෑත කාලයේදී මෙම පොත ‘කුදාගේ සංග්‍රාමය’ ලෙස සිංහලටද  පරිවර්තනය කර තිබේ. ප්‍රංශයේ පැරිස් නගරයේ රයින් ගඟෙහි The Île de la Cité (English: City Island) දූපතෙහි පිහිටි ‘නෝට්‍රි ඩේම්’ නමැති දේවස්ථානය සහ එහි ඝන්ටාර නාදකරු ලෙස සිටි ක්වසයිමොඩෝ නම් විරූපී කුදු  මිනිසා (hunchback)  සහ එස්මරෙල්ඩා  නමැති සුරූපී නාටිකාංගනාව අතර හටගත් දුක්බර ප්‍රේම සම්බන්ධය අළලා  ලියා ඇති මෙම නවකතාව ලෝක සාහිත්‍යයේ මහත් සම්මානයට පත්වූවකි. මෙම දේවස්ථානය ‘අපගේ කන්‍යා මරිය තුමිය’ යන අර්ථයෙන් ‘Notre Dame’ ලෙස නම්කර තිබේ.   ඒ කාලයේම මෙම පොත ලොව වෙනත් භාෂා හැත්තෑවකට පමණ පරිවර්තනය කර තිබුණු බවද  ප්‍රකටය.

කුඩා කාලයේදී කියවා රස විඳින ලද මෙම පොත පිළිබඳ  මතකය යළි අවදි කරන ලද්දේ, Reader’s Digest, 2021 සැප්තැම්බර් කලාපයේ පළකර තිබුණු  “SAVING NOTRE DAME, Where art and Science Unite” යන ලිපිය කියවීමෙන් පසුවය. වසර 850 කට වඩා  පැරණි මෙම ලෝකප්‍රසිද්ධ කතෝලික දේවස්ථාන ගොඩනැගිල්ල, යුරෝපාකරයේ විශාල වශයෙන්  දකින්නට ලැබෙන  ගොතික්  සම්ප්‍රදායානුකූල ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ සහ කැටයම් කලාවේ අග්‍ර ගණයේ නිර්මාණයක් ලෙස සැලකේ. මෙම දේවස්ථාන ගොඩනැගිලි සංකීර්ණයේ අලුත්වැඩියා කටයුතු කරගෙන යමින් තිබියදී, පසුගිය 2019 වසරේ අප්‍රියෙල් 15 වැනිදා සවස, විදුලි  කාන්දුවක් නිසා   හටගත් ගින්නකින්  එය විශාල වශයෙන් හානියට පත්විය.

මෙහිදී තවත් සුවිශේෂී සිද්ධියක්ද මාගේ මතකයට නැගුණි. එනම්: දේවස්ථානයේ ගින්න හටගැනීමට දින දෙකකට කලින්, අපගේ වැඩිමහල් දියණිය තුෂාරි සහ ඇගේ සැමියා උපුල්,  දේවස්ථානයේ ගාම්භීර භාවය සහ පැරණි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීය අසිරිය දැකගැනීම සඳහා එහි ගොස් තිබීමයි. එම සිද්ධිය මෙසේය: ඔවුන් සති දෙකක යුරෝපා සංචාරයක් අවසන් කර, 2019 අප්‍රියෙල් මස 13 වැනිදා සවස, Notre  Dame ගොස් එහි විසිතුරු බලා පසුදින රාත්‍රී ඕස්ට්‍රේලියාව බලා ගුවන් ගතවී ඇත. ඔවුන් ආපසු ඕස්ට්‍රේලියාවේ තම නිවසට පැමිණ පැය කිහිපයකට  පසු දේවස්ථානය ගිනි ගන්නා අකාරය රූපවාහිනිය ඔස්සේ ප්‍රචාරය වීම මහත් සංවේගයකින් යුක්තව නරඹන්නට සිදුවිය. (මේ සමග ඇත්තේ ඔවුන් විසින් ගින්න හටගැනීමට දින දෙකකට  පෙර ගත් ඡායාරූපයකි.)    


Reader’s Digest සඟරාවේ ලිපියෙන් විස්තර කරනුයේ ගින්නෙන් දැවී ගිය, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ මුදුන් මල් කඩක් මෙන්ම කලාගාරයක් බඳු  මෙම ඓතිහාසික ගොඩනැගිල්ල යථා  තත්ත්වයට ගෙන ඒම සඳහා, සිය දෙනෙකුගෙන් පමණ සමන්විත,  විවිධ ක්ෂේත්‍ර වල විද්‍යා  විශේෂඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් මහත් ඇප කැප වීමකින් යුක්තව කරනු ලබන අපූර්ව මෙහෙවරයි.

ලිපිය කියවීමේදී තවත් ඉතා වැදගත් කරුණු රාශියක් දැන ගැනීමට හැකිවූ නිසා මෙම ලෝක ප්‍රකට ස්මාරකය පිලිබඳ තවදුරටත් කරුණු සෙවීමට කුතුහලයක් ඇතිවිය. මෙහිදී විශේෂ අවධානය යොමුවූයේ දේවස්ථානය යළි ගොඩ නැගීම සඳහා අවශ්‍ය ලී දඬු  ලබාගැනීම පිණිස දැවැන්ත ඕක් ගස් දෙදහසක් පමණ බිම හෙලීමට සිදුවන බව ඇසූ පුවතයි. 

දේවස්ථානය ජගත් උරුමයකි.                                                                                                                                        

මෙම අවාසනාවන්ත සිද්ධිය පිළිබඳව ඇතිවූ කුතුහලය නිසාම  Reader’s Digest සඟරාවට අමතරව අන්තර්ජාලය ඇතුළු තවත් මාධ්‍ය ඔස්සේ විමර්ශනය කිරීමේදී ලබාගත හැකිවූ කරුණු සම්පින්ඩණයක් මෙසේ ඉදිරිපත් කරමි.

  • Notre Dame දේවස්ථානයේ එකට යා කර ඇති  ගොඩනැගිලි සංකීර්ණයට අක්කර 1.5 පමණ භුමි භාගයක් වසා සිටී. එම භුමිය දිගින් යාර 138 ක් (127 m)  සහ පළලින් යාර 47 ක් (43m)  වේ. මෙහි මධ්‍යයේ ඇති,  පැතිකඩ අර්ධ ගෝලාකාර කේතුවක (dome)  හැඩයෙන් යුක්ත ප්‍රධාන මන්දිරයේ වහලේ සැකිල්ල ඉතා විශාල දැවමය ආරුක්කු සමුහයක එකතුවකි. මධ්‍යයේ අංශක 55 ක කෝණයකින් ඉහලට නෙරා යන මෙම ආරුක්කු සවිකර ඇති දෙපැත්තේ බිත්ති යාර 47ක් (43m)  උසින් යුක්තය. උස බිත්ති දෙකට මැදිවූ ප්‍රධාන ශාලාව දෙපැත්තේ ඇති පිවිසුම් ද්වාර පථ දෙකෙහි  පියස්සට ආධාර සපයනුයේද  ප්‍රමාණයෙන් තරමක් කුඩා  දැවමය  ආරුක්කු පද්ධතියකිනි. මෙහි සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන දැවමය ආරුක්කු පද්ධති සහ ලී වලින් නිමවන ලද  වෙනත් විවිධ අංගෝපාංග දස දහස් ගණනක් නිසා දේවස්ථානයේ අභ්‍යන්තරය ‘වනාන්තරයකට’  අනුරූප කර එයට ‘The Forest’ නම් අන්වර්ථ නාමයක්ද පටබැඳී  තිබේ

                                              ඕක් ලීයෙන් නිමකර ඇති දැවැන්ත ආරුක්කු 

  • දැවමය ආරුක්කු මත නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි වහලේ පියස්ස එකක් වර්ග අඩි 2.5 (2500 cm2) සහ ඝනකම අඟල් 0.2 (5 mm) පමණ වන, ඊයම් ලෝහ තහඩු 1300 ට  වැඩි සංඛ්‍යාවකින් නිමවී ඇති අතර,  එය මෙට්‍රික් ටොන් 210 කට වඩා බරකින් යුක්තය. මෙම බර දරා සිටිනුයේ කලින් විස්තර කළ දැවැන්ත දැවමය ආරුක්කු පද්ධතිය මගින්ය.

  • දේවස්ථානයේ දකුණු මූණතෙහි ඇති විශාල වෘත්තාකාර ජනේලයද ඉතා විසිතුරු එමෙන්ම ආශ්චර්යමත් නිමැවුමකි.ඉහත ඡයාරුපයේද දකින්නට ලැබෙන මෙම ජනේලයේ ව්ෂ්කම්භය අඩි 33 (10 m) කි. මෙහි ජනෙල් රාමුවද සකස් කර තිබෙන්නේ දැව වලිනි. බිත්තියේ සිරස්ව සවිකර ඇති මෙම අති විශාල ලී රාමුව මත, බිත්තියේ සෑම පැත්තකින්ම ඇතිවන තෙරපුම සමසේ විහිදී ගොස් සමතුලිත තත්ත්වයක තබාගැනීම පිණිස, මකුළු දැලක වියමනක් වැනි ආකාරයට සැකසූ ඇතුලත පට්ටම්ද කලාත්මක නිර්මාණයකි. වෘත්තාකාර ලී රාමුව මධ්‍යයේ සිට එහි පරිධිය දක්වා අරීයව විහිදී යන සමමිතික කොටස් නැවත විවිධ ආකාරයේ හැඩතල රාශිකට බෙදා තිබේ. මෙම හැඩතල නිසා එය මකුළු දැලක ආකෘතියක් මෙනි. එම හැඩතල සවිකර ඇති සැකිල්ලේ පට්ටම්ද  සකස් කර ඇත්තේ සුවිශේෂී පාෂාණ වර්ගයක තීරු  සහ දැව පටි එකට සම්බන්ධ කිරීමෙනි. ජනේලයේ මෙම හැඩතල දෙසියයකට අධිකය. මේ සෑම  හැඩතලයක්ම සම්පූර්ණයෙන් වැසී යන පරිදි විවිධ වර්ණවලින් යුත් වීදුරු තහඩු සවිකර තිබේ. මෙම වීදුරු තහඩු මත බොහෝ ආගමික සිතුවම්ද දකින්නට ලැබේ. විදුරු තහඩු නිසා ජනේලය මත සුර්යාලෝකය වැටුණු විට, අභ්‍යන්තරයේ සිට බලන කෙනෙකු හට එය විවිධ වර්ණ වලින් දිදුලන ජනෙල් තිරයක් මෙන් දිස්වේ. මෙම දුර්ලභ ගණයේ ජනේලය, එහි හැඩය නිසාම    ‘රෝස ජනේලය’ (Rose window) ලෙස නම් කෙරේ. මෙවැනි විශාල ජනෙල් තුනකි.

  • විවිධ කාර්යයන් සඳහා භාවිත කරනු ලබන වර්ණවත් වීදුරු භාණ්ඩ  හෝ තහඩු සකස් කිරීමද ඓතිහාසික කලාවකි. ක්‍රිස්තු පූර්ව 3600 දී පමණ කාලයේද මෙසපොටේමියාව සහ ඊජිප්තුවේ වීදුරු නිෂ්පාදණය කර ඇති බවට පුරා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ඇත. වීදුරු නිෂ්පාදනයේ ප්‍රධාන අමු ද්‍රව්‍යය වන වැලි,  සිලිකන් ඩයොක්සයිඩ් (Silicon dioxide) යන රසායන විද්‍යාත්මක නමින් හැඳින්වේ. විදුරු වර්ණ ගැන්වීම සඳහා කොබෝල්ට්, ඇන්ටිමනි, යුරේනියම් සහ ක්‍රෝමියම් යන මූලද්‍රව්‍ය වල ඔක්සයිඩ භාවිත කෙරේ. මෙම ඔක්සයිඩ වලින් වීදුරු වලට පිළිවෙලින් නිල්, සුදු, කහ සහ කොළ පැහැය ලැබේ. සිලිකන් ඩයොක්සයිඩ් ලෙස හැඳින්වෙන වැලි, කැඩී බිඳී ගිය වීදුරු සුන් බුන් සහ අදාළ ඔක්සයිඩය සමග උදුනක දමා 2,900 ° F (1593 ° C) දක්වා රත්කළ විට, අදාළ නියමිත වර්ණයේ වීදුරු ලබා ගත හැකිය. 

  • විවිධ ලිපි ලේඛන වලින් දේවස්ථානයේ ඝන්ඨා පිළිබඳවද තොරතුරු රාශියක් හඳුනාගත හැකිවිය. විශාල ප්‍රධාන ඝන්ඨාවට  අමතරව පරිවාර ඝන්ඨා කිහිපයක්ද මුල් කාලයේ සිට මෙහි ස්ථාපනය කර තිබී ඇත. 1685 වර්ෂයේදී, xiv වන ලුවී රජතුමාගේ (King Louis XIV)  ඉල්ලීම පරිදි මෙහි විශාලතම ඝන්ඨාරය නැවත ලෝකඩ වාත්තු කර, එය   "Emmanuel"   ලෙස නම් කර තිබේ. රටෙහි හෝ  රාජ්‍ය නායකයින්ගේත්, ලොව විවිධ වැදගත් අවස්ථාවලදීත්  ඝණ්ටා හැඬවීම සම්ප්‍රදායකි. 1789 වර්ෂයේ ආරම්භවූ ප්‍රංශ මහා විප්ලවයේදී රටෙහි බොහෝ දේවස්ථානවල ඝන්ටා විප්ලවවාදීන් විසින් තම කාලතුවක්කු උන්ඩ සහ අවි ආයුධ  සෑදීම සඳහා අත්පත් කර ගැනීමේදී, මෙහිද  සමහර ඒවා විනාශ වී ඇත.   ටොන් 13 ක් බරින් යුක්ත "Emmanuel"  ඝණ්ටාව  ප්‍රංශ මහා විප්ලවයේදීත් විපතට පත් නොවීය. 2019 ගින්නේදීද එයට හානියක් නොවී ඉතිරි වීම විශේෂ සිද්ධියකි. ඈත අතීතයේ සිටම දේවස්ථානයේ ඝන්ටා නාදකිරීමේ යාන්ත්‍රණය බලගැන්වීම සඳහා මිනිස් ශ්‍රමය භාවිත කරන ලදී. වික්ටර් හියුගෝගේ නවකතාවේ කොසයිමොඩෝද මෙවැනි මිනිසෙකි. එහෙත් මෑතකාලයේ දේවස්ථානයේ උස කුළුනෙහි ඝන්ටාව විදුලි බලයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා සවිකරන ලද විදුලි පද්ධතියේ විදුලි කාන්දුවක් නිසා මෙම ගින්න හට ගත්තේද යන්නද සැක කර තිබේ.

  • ගණිතයේ ගැඹුරු සංකල්පයක් වන ‘ස්වර්ණ අනුපාතය’ (Golden ratio),නොහොත්        1 : 1.61 අනුපාතයේ   මිනුම් වලට අනුකුලව දේවස්ථානයේ ගොඩනැගිලි, ආරුක්කු වැනි සියලු වාස්තු විද්‍යාත්මක  නිර්මාණ සැකසී ඇත. ඒවායේ පාදමේ දිග සහ  උස අතර මෙම අනුපාතය තිබෙන බවද දැක්වේ. මෙම අනුපාතය, ගණිතයේ ‘ෆයිබොනාචි අනුපිලිවෙල’ (Fibonacci sequence), ලෙස දැක්වේ. (0,1,1,2,3,5,8,13…. ආදී වශයෙන්).   මිසරයේ ‘පිරමිඩ’ සහ ඉන්දියාවේ ‘ටජ්මහල්’ හිද මෙම සංකල්ප භාවිත කර තිබේ. එමෙන්ම ස්වාභාවිකව, සූර්යකාන්ත, නෙලුම් වැනි ශාක වල පුෂ්ප ව්‍යුහයේත්, ගොළු බෙල්ලන් වැනි කවච සහිත සතුන්ගේ කවච රැළි සකස් වීමෙදීත් මෙම අනුපාතය තිබෙන බව සොයාගෙන තිබේ. මේවා ‘පරිපූර්ණත්වයේ මිණුම්’  (Dimensions of perfection) ලෙසද හැඳින්වේ  

  • දොළොස්වන සියවසේ සිට වරින් වර මහත් උපද්‍රව වලට මුහුණ  දී ඇති මෙම දේවස්ථානය වන්දනා මාන කිරීමට හෝ දැකබලා ගැනීම පිණිස, වසරකදී ලොව සෑම දිශා භාගයකින්ම ජනතාව මිලියන 13 ක් පමණ පැමිණෙන බවද ගණන් බලා තිබේ. 

  • ආගමික වශයෙන් වැදගත් වන ශුද්ධ වූ ඔටුන්න, කුරුසියේ කොටසක් සහ එහි සවිකර තිබුණු  ඇණයක් මෙහි තැන්පත් කර තිබෙන සුවිශේෂී  ඓතිහාසික වස්තු වේ. 

  • කලින්ද සඳහන් කළ පරිදි, 15 වන ශත වර්ෂයේ මැද භාගයේදී,  වික්ටර් හියුගෝ විසින් රචනා කරන ලද The Hunchback of Notre Dame නව කථාව නිසා දේවස්ථානයේ කීර්තිය දෙගුණ තෙගුණ වී ජනප්‍රිය භාවයද වැඩිවී ඇත.

  • 1991 වර්ෂයේදී  Notre Dame දේවස්ථාන පරිශ්‍රය UNESCO ජගත් උරුමයක්’ (world heritage site)  ලෙස නම්කර, ලේඛනගත කර තිබේ. 

ගින්න හට ගැනීම 

දේවස්ථානයේ ගින්න හටගෙන ඇත්තේ 2019 අප්‍රියෙල් 15 වනදා, පැරිස් වේලාවෙන් පස්වරු 6.18 ටය. 6.20 ට ගිනි  අනතුරු සංඥාව නාද  වූ විගසම ඇතුලේ සිටි ජනතාව වහාම ඉවත් කිරීමට පියවර ගන්නා ලදී. ගින්න හටගෙන ඇත්තේ පූජා භාණ්ඩ කාමරයේ (sacristy) යැයි මුලින් සැක කරන ලද්දේ වුවද, ඇත්ත වශයෙන්ම ගින්න ආරම්භ වී ඇත්තේ ඉහල මාලයක අටුවක් (attic)  වැනි ස්ථානයක බව  සැකහැර දැන ගන්නා විට විනාඩි 15 ක් පමණ ගතවී තිබේ. මුරකරුවෝ පඩි 300 ක් පමණ වූ පියගැට පෙළක් ඔස්සේ  ඉහලට නැග එම ස්ථානයට ලඟා වන විට, මැඩලිය නොහැකි තත්ත්වයට ලී දඬු වලට ගිනි ඇවිලී තිබිණ. ගිනි  සංඥා ගිනි නිවන හමුදාවට සම්බන්ධ කර නොතිබුණු නිසා, මුර කරුවන් ආපසු පැමිණ අවශ්‍ය ස්ථාන වලට දන්වන විට පස්වරු 6.50 පමණ විය. පස්වරු  7.00 වන විට සන්නද්ධ ගිනි නිවන හමුදා භටයෝ පැමිණ වහාම සිය කටයුතු ආරම්භ කළහ.   

ආරම්භයේදීම, ප්‍රධාන මන්දිරයේ  ඊයම්  තහඩු වලින් ආවරණය කර තිබුණු වහලයට ඉහලින් සුදු පැහැ  දුම් වලාවක් පැතිරී ගොස් ස්වල්ප වේලාවකින්,  එම දුම් වලා කදම්බය තද කළු පැහැයක් ගත්තේය. ක්ෂණයකින් ඒ මහා දුම් වලාව මහා ගිනි ජාලාවක් බවට පත්විය.  විනාඩි කිහිපයකදී සම්පූර්ණ ගිනි ජාලාවම වර්ණය වෙනස් වී ඉතා  දීප්තිමත් කහ පැහැති  මහා ගිනි ජාලාවක් බවට පත්වී ගොඩනැගිල්ලේ පියස්ස සම්පූරණයෙන් වසා ගත්තේය.(ඡායාරූපය බලන්න)

පස්වරු 7.50 වනවිට දේවස්ථානයේ උසම ව්‍යුහය වන කේතුආකාර කුලුණ (spire) පිලිස්සී කඩා වැටිණ. එහෙත් ඝන්ඨාර ඇටවුමට  (steeple) හානි නොවී තිබිණ. මෙයද  කඩා වැටුණේ නම් ටොන් 13 ක් පමණ බර ඇති ඝන්ඨාරය බිම පතිත වී   තවත් බරපතල හානි සිදුවන්නට ඉඩකඩ තිබිණ. 

ගිනි නිවන භටයින් 400 දෙනෙක් පමණ, ජල විදීමේ යන්ත්‍ර  කිහිපයක් සහ ජලය ඉසීමේ හෙලිකොප්ටර් යානා දෙකකද ආධාරය ඇතිව දිවි පරදුවට තබා දරන ලද ප්‍රයත්නය නිසා  පස්වරු 9.45 වන විට බුර බුරා නගින ගින්න පාලනය කර ගත හැකි විය. ගින්න ආරම්භ වී පැය නවයකට පසු, එනම් පසුදින අලුයම 4.00 පමණ වන විට ගිනි  ඇවිලීම සම්පූර්ණයෙන්ම මැඩ පැවැත්වූ බව ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.  

දේවස්ථානය යළි ගොඩනැගීම සඳහා විද්‍යාත්මක පිවිසුම්.

පිළිසකර කිරීම් සඳහා අවශ්‍ය සියලුම විද්‍යාත්මක පිවිසුම් තීරණය කිරීම සඳහා පැරිසියේ ‘ඓතිහාසික ස්මාරක පර්යේෂණ විද්‍යාගාරය’ (Historical Monuments Research Laboratory - LRMH) වෙත පවරා තිබේ. මෙම ආයතනයේ විද්‍යාඥයින් විසි දෙදෙනෙකු විසින් භූ විද්‍යාවේ සිට ලෝහ විද්‍යාව දක්වා ඇති සෑම අංශයකින්ම,  එහි තිබෙන  දැව, ලෝහ, පාෂාණ , බදාම, වීදුරු, තීන්ත, අවශේෂ භාණ්ඩ  ආදී සියලුම ද්‍රව්‍ය ගැඹුරු අධ්‍යයනවලට භාජන  කරමින් පිළිසකර කටයුතු සඳහා උපදෙස් ලබා දීමෙහි නිරත වෙති. එමෙන්ම  සියලුම පිළිසකර සහ සංරක්ෂණ කටයුතු ඔවුන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුවේ. 

  • Notre Dame දේවස්ථානයේ ප්‍රධාන මන්දිරයේ  වහල සැකිල්ල සහ ජනෙල් රාමු වැනි වෙනත්   ව්‍යුහ  සඳහා භාවිත කර තිබෙන දැවැන්ත ඕක් (Oak) දැව පිළිබඳව කරන ලද විද්‍යාත්මක අධ්‍යනයේදී සොයාගත් පරිදි ඒවා 12 වන සහ 13 වන ශත වර්ෂ වලදී වනාන්තරවල වැවී තිබෙන වෘක්ෂ බව තහවුරු වී  තිබේ. මේ සඳහා එම ලී කඳන්වල හරස් කඩෙහි දකින්නට ලැබෙන  ‘වර්ධන රේඛා’ (growth lines) නොහොත් ‘වාර්ෂික වළලු’  (annual rings)   මගින් තොරතුරු ලබාගෙන ඇත. එම වෘක්ෂ දැඩි නියඟය  සහිත කාල කිහිපයක්ද පසුකර ඇති බව වර්ධන රේඛා වලින් පැහැදිලි  වී ඇත.  විශාල බාල්ක වල දැව ලබාගෙන ඇත්තේ විෂ්කම්භය අඩි  3 කට (1 m පමණ) වඩා වැඩි  කඳන් වලිනි. මෙම දැවැන්ත බාල්ක සියල්ලම දැවී ගොස් ඉතිර වුයේ අඟුරු කුට්ටි පමණකි. 

ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සඳහා ප්‍රංශයේ වනාන්තර වලින් මෙම වර්ගයේම ඕක් ගස් වල (Quercus petraea) දැව ලබාගැනීමට සැලසුම් කර තිබේ. මේ සඳහා වසර දෙසියයකට වඩා පැරණි, අදාළ මිණුම් වලට ගැලපෙන   ඕක් වෘක්ෂ දෙදහසක් පමණ වනාන්තර වලින්  තෝරාගෙන, දැනටමත් කපා, වේලීමට ඉඩ හැර, පදම්  කර ගැනීම සඳහා පියවර ගෙන තිබේ.

  • ගින්නෙන් විනාශවූ ප්‍රධාන මන්දිරයේ වහල ආවරණය කර තිබුණු ඊයම් තහඩු අධික තාපය නිසා උණුවී ඊයම් වැගිරී  යාමත්, ඉතා කුඩා ඊයම් අංශු දුම සමග වාතයට මුසු වීමත් නිසා විශාල පරිසර හානියක්ද සිදුවන්නට ඇතැයි  සැකයක්ද පැවතුණි. පියස්ස වසා සිටි ටොන් දෙසියයක පමණ ඊයම් සම්පූර්ණයෙන්ම  උණුවී ගොස් තිබෙන බව හඳුනාගෙන  තිබේ. උණුවී වැගිරී ගිය ඊයම් ජනේල වර්ණ වීදුරු තහඩු මත තැන්පත්වී ඝනීභවනය වීම නිසා ඒවා විශාල වශයෙන් දුර්වර්ණවීම සහ වීදුරු තහඩු වල පින්තාරු කර තිබුණු ආගමික සිතුවම් විකෘති වීමද විශාල පාඩුවකි. වාතයට මුසුවී ඇති සියුම් ඊයම් අංශු නිසා සිදුවී ඇති සෞඛ්‍ය ගැටළු පිලිබඳව අදාළ බලධාරීන් විසින් පර්යේෂණ  ආරම්භ කර තිබේ. මේ සමගම දුර්වර්ණ වීදුරු තහඩු යථා  තත්වයට ගෙන ඒම සහ ඝණීභවනය වී ඇති ඊයම් ඉවත් කිරීමේ වෑයමක්ද, යථෝක්ත ආයතනය මගින් කර ගෙන යනු ලැබේ. වීදුරු තහඩු වල ඝණීභවනය වී ඇති ඊයම්,   වීදුරු වර්ණයට හෝ ඒවායේ ඇති සිතුවම් වලට හානියක් නොවන පරිදි ඉවත් කිරීම සඳහා නවතම ක්‍රමවේද සොයා ගැනීමට සිදුවූ බවද වාර්තාවේ. 

  • ඊයම් වාෂ්ප ශරීර ගත වීම මිනිසාගේ සෞඛ්‍යයට තර්ජනයකි. ඊයම් ලෝහය 300 ºC දී උණුවී දියරයක් බවට පත්වූවත් එය වාෂ්ප වීම සඳහා උෂ්ණත්වය 1700 ºC පමණ විය යුතුය. පර්යේෂකයින්ගේ මතය අනුව, මෙම ගින්නෙහි  උපරිම උෂ්ණත්වය 600 ºC ඉක්මවා නොමැත. ගින්න ආරම්භවී විනාඩි කිහිපයකට පසු එකවරටම ගිනි ජාලාව දීප්තිමත් කහ පැහැයක් ගෙන තිබෙන්නේ, උෂ්ණත්වය 600 ºC දී පමණ, ලෝහ ඊයම්, කහ පැහැති ඊයම් ඔක්සයිඩ (PbO) බවට පරිවර්තනය වීම නිසා හටගන්නා  අංශු ගිනි දල්ලේ විසිරී ඇති නිසාය. එම ප්‍රතික්‍රියාව මෙසේ දැක්විය හැකිය.  Pb + O2  = 2 PbO  (ඊයම් වල රසායනික සංකේතය Pb වේ). මේ අනුව,  ඊයම්  වාෂ්ප බවට හරි නොමැති නිසා එයින් මිනිසාට සිදුවිය හැකි සෞඛ්‍ය තර්ජනයක් මෙහිදී අවම  බව අනුමාණ කළ හැකිය.                                                       

  • 2018 වර්ෂයේ සිට දේවස්ථානයේ විශාල අලුත්වැඩියා කටයුතු කිහිපයක් ආරම්භ කර තිබුණි. මේ සඳහා ප්‍රධාන මන්දිරයේ සම්පූර්ණ උසටම  සරිලන පරිදි යකඩ පලංචි රාශියක් සකස්කර  අටවන ලදී. ගින්නට හසුවූ මෙම පලංචි වල යකඩ බටද පිලිස්සී, ඇඹරි විශාල වශයෙන් විකෘති වී ගොස් තිබෙනු දකින්නට ලැබිණ. පිළිසකර කටයුතු ආරම්භයේදී මෙම පලංචි යකඩ බට ඉවත් කර, ගොඩනැගිලි වල නොදැවී ඉතිරි වූ කොටස් පිලිබඳ අධ්‍යයනයක් කර වාර්තාවක් සකස් කිරීම සඳහාද  මාස කිහිපයක්ම ගතවිය. 2020 නොවැම්බර් පමණ වන විට යකඩ පලංචි සියල්ල ඉවත් කර ඇත.  කොරෝනා වසංගත උවදුර නිසාද මෙම වැඩ කටයුතු බෙහෙවින් ප්‍රමාද වන්නට විය. 

                                                                
  • ප්‍රධාන දේව මන්දිරයේ සිවිලම සකස් කර ඇත්තේ හුණුගල් මෙන් සවිවිර ව්‍යුහයකින් යුක්ත ‘පියුමිස්’ (pumice) නම් සැහැල්ලු පාෂාණ වර්ගයකින් වේ. මෙම සිවිලිමට ගින්නෙන්  හානියක් සිදු නොවුවත්, එහි සැලකියයුතු කොටසකට වෙනස් ආකාර දෙකකින් හානි සිදුවී ඇතිබව විශේෂඥයින් විසින් නිරීක්ෂණය කරන ලදී. පළමුව, ගින්නෙන් ගිනියම් වී අධි උෂ්ණත්වයක පැවති    යකඩ පලංචි බටවලින් නිකුත්වූ යකඩ අංශු, අධි උෂ්ණත්වයක පැවතුණු  පියුමිස් වල හුණුගල් අංශු සමග රසායනිකව ප්‍රතික්‍රියාකර,  එම පාෂාණයේ ශක්තිමත් භාවය හීන කර තිබේ. දෙවනුව, ගින්න නිවීම සඳහා විශාල වශයෙන් ජලය විදීමේදී සිවිලිමේ සවිවර පියුමිස් පාෂාණ වලට අධික ලෙස ජලය උරා ගැනීමෙන් බර වැඩිවීම නිසා කඩා වැටීමේ තර්ජනයක් ඇතිවූ බවද  තහවුරු විය. පියුමිස් පාෂාණ වල බර මෙන් 30% පමණ ජලය උරා ගත හැකිය.  ඒ සමගම ඒ  දිනවල ඇදහැළුණු ධාරානිපාත  වර්ෂාව නිසා වහලයක් රහිතව විවෘතව පවතින සිවිලිමේ පියුමිස් පාෂාණ වලට ජලය උරාගැනීමේ හේතුවෙන්  එහි බර තව තවත් වැඩිවන බව නිරීක්ෂණය කරන ලදී. මෙම තර්ජන දෙකටද නිසි පිළියම් යෙදීම සඳහා අවශ්‍ය විද්‍යාත්මක සැලසුම් සකස් කිරීමද පර්යේෂණ කණ්ඩායමට මහත් අභියෝගයක් විය. කෙසේ වෙතත් ඊට පසු සති කිහිපයක් තුළ පැවතී වියලි කාලගුණය නිසා සිවිලිමේ පියුමිස් වලට උරාගත් ජලය ටිකින් ටික වාෂ්ප වී යාම නිසා ඔවුන්ට මඳ අස්වැසිල්ලක් ලබා ගත හැකි විය. 

  • ඕක් දැව වලින් නිර්මාණය කර තිබුණු වහලයේ ආරුක්කු සැකිල්ල සහ අනිකුත්  දැවමය කොටස් යළි සකස් කිරීම සඳහා ඉතාමත් සුදුසු දැව සහිත ඕක් ගස් තෝරා ගැනීමද විද්‍යාඥ කණ්ඩායමේ සිටි, වනාන්තර විද්‍යාඥයින්ගේ සැලකිල්ලට භාජන විය. මේ සඳහා පැරිසියේ සිට කිලෝමීටර් 120 පමණ ඈතින් පිහිටි, පැරණි ඕක් වනයකින් සුදුසු වෘක්ෂ තෝරා ගන්නා ලදී. මුලින්ම තෝරා ගන්නා ලද්දේ කේතුආකාර කුලුණෙහි සැකිල්ල සඳහා යොදා ගැනීම පිණිස අවශ්‍ය වූ, විෂ්කම්භය මීටර් එකක් පමණ වන, දිගින් මීටර් විස්සකට වඩා වැඩි, තනි කෙලින් කඳ සහිත,  වසර 230 කට වඩා පැරණි දැවැන්ත ඕක් වෘක්ෂ අටකි. මෙසේ ලබාගන්නා ලද සියලුම ඕක් කඳන් පදම් කර ගැනීමද විද්‍යාත්මක නිර්දේශ මත සිදුවේ.

මෙම කඳන් වල ඇති,  ද්‍රාව්‍ය තෙල් වැනි රෙසින සේදීයාම සඳහා මාස කිහිපයක් එළිමහනේ තබා වර්ෂාවට නිරාවරණය කළ  යුතුය. පසුව අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වේලා ගැනීම (තෙතමනය ඉවත් කිරීම) සඳහා තවත් මාස 18 ක පමණ කාලයක් තැබිය යුතුය. එම කඳන්වල දැව නියමිත ප්‍රමිතියට අනුකූල වන්නේ අභ්‍යන්තර ජල ප්‍රතිශතය 30% දක්වා අඩුවූ පසු වේ. අනිකුත් කාර්යයන් සඳහා අවශ්‍ය දැවද මේ ආකාරයටම පදම් කිරීමට පියවර ගෙන තිබේ.

  • ප්‍රධාන මන්දිරයේ වහල සෙවිලි කර තිබුණු ටොන් 200 ක් පමණ බරකින් යුක්ත ඊයම් වලට සිදුවී ඇත්තේ කුමක්ද යන්නද විද්‍යාඥයින්ගේ දැඩි සැලකිල්ලට භාජන විය. ඊයම් ලෝහයක් වුවද,  300 ºC පමණ වන උෂ්ණත්වයකදී උණුවී ගලායන ද්‍රවයක් බවට පත්වේ. මෙම ද්‍රව ඊයම් බිත්ති සහ ජනෙල් කවුළු ඔස්සේ වැගිරී  ඇත. සමහර ස්ථානවල  ගලාගිය ඊයම්,  භුගත ලෙනක හිරිගල් වලින් සෑදෙන ‘හිරි ලඹ’ (stalactites) මෙන් එල්ලෙමින් ඝණීභවනය වී තිබේ. ගිනිජාලයේ උෂ්ණත්වය 600 ºC පමණ වූ විට, ලෝහයෙන් කොටසක් ඔක්සිකරණය වී තද කහ  පැහැති ඊයම් ඔක්සයිඩය (PbO) බවට පරිවර්තනය වී එහි සියුම් අංශු ගිනි ජාලයට එකතුවී දීප්තිමත් කහ පැහැයක් ගැන්වී ඇත. එසේම PbO අංශු දේවස්ථානය ඇතුළත බිත්ති, ගෘහ භාණ්ඩ,වෙනත් උපකරණ වැනි  සෑම පෘෂ්ඨයකම තැන්පත්වී තිබිය හැකි බවට සැකයක්ද පහල විය. මේ සම්බන්ධයෙන්ද විද්‍යා පර්යේෂකයින්ගේ  අවධානය යොමුවිය. ප්‍රංශ රජයේ ප්‍රමිතියට අනුව, සෞඛ්‍ය ගැටළුවක් නොමැතිව යම්කිසි මතුපිටක තිබිය හැකි උපරිම ඊයම් සීමාව වර්ග සෙන්ටි මීටරයට ඊයම්  මිලිග්‍රෑම් 0.1 කි. එහෙත් ගින්නෙන් පසු, සීමා මට්ටම මෙන් 70 ගුණයක පමණ  ඊයම් අංශු දේවස්ථානයේ සෑම මතුපිටකම පාහේ විසිරි ඇති බව මුල් වටයේ කරන ලද විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ වලින්ම හෙළි වී තිබේ. විද්‍යාඥ  කණ්ඩායම මෙම අභියෝගය ජය ගැනීමටද වහාම නිසි පියවර ගන්නා ලදී.

මේ අනුව මටසිලුටු මතුපිට සහිත විදුරු, ලෝහ, ලී හෝ වෙනත් ස්ථාන වල ඊයම් විෂ ඉවත් කිරීමට,  රික්ත පිරිසිදු කිරීම  (vacuum cleaning) නමැති ක්‍රම වේදය සමග ආශ්‍රුත ජලයෙන් තෙත මාත්තු කිරීම යෝජනා කරන ලදී. සවිවර (porous) පියුමිස් පාෂාණ සිවිලිම වැනි ස්ථාන පිරිසිදු කිරීම සඳහා වඩාත්ම සුදුසු වනුයේ  ලේසර් කිරණ යෙදීම බවද තීරණය විය.

ප්රතිෂ්ඨාපනය කිරීම වේගවත් වේ. 

UNESCO ජගත් උරුමයක්’ වන Notre Dame දේවස්ථාන පරිශ්‍රයට ගින්නෙන් හානි සිදුවූ බව සැලවීමත් සමග මුළු ලොව ජනතාව විශාල පිරිසක් ආගම්, ජාති භේදයකින් තොරව මහත් සේ කම්පා වූහ. ප්‍රංශයේ පමණක් නොව ලොව වෙනත් රටවලද  ධනවතුන් මෙන්ම රජයයන්ද  ප්රතිෂ්ඨාපන කටයුතු සඳහා මුදලින් හෝ ඕක් දැව සහ වෙනත් අවශ්‍ය දේ සැපයීමෙන් ආධාර දීමට ඉදිරිපත් වූහ. දේවස්ථාන ප්රතිෂ්ඨාපනය රජයේද වගකීමක් බැවින් එයට ප්‍රමුඛතාව දී කටයුතු කිරීමට තම රජය ක්‍රියාත්මක වන බවට ප්‍රංශයේ ජනාධිපති තුමාද ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරන  ලදී. විශේෂයෙන්ම 2024 වර්ෂයේ ජුලි / අගෝස්තු මාස වලදී පැරිසියේ පැවැත්වීමට නියමිත 32 වන ගිම්හාන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල ආරම්භයට පෙර දේවස්ථානය යළි විවෘත කිරීම ඔහුගේ අභිප්‍රායයි. මෙයට කලින් සියලු ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු අවසන් කළ හැකිවේයයි ඔහු විසින් කරන ලද ප්‍රකාශය තරමක පුරසාරමක් ලෙස හැඳින්වූ, එම භාරදුර කාර්යය භාරව කටයුතු කරනු ලබන විශේෂඥයින්ගේ මතය අනුව, ප්‍රතිෂ්ඨාපන කටයුතු අවසන් කිරීමට ඉදිරියට වසර දහයක්වත් ගතවිය හැකි බව අවධාරණය කරති.

සිදුවී ඇති හානිය පිළිබඳ සත්‍ය තොරතුරු අනාවරණය කර ගැනීමෙන් පසු  ප්‍රතිෂ්ඨාපන කටයුතු සඳහා සුවිශේෂී සහයෝගයක් දැක්වීමට UNESCO සංවිධානයද ප්‍රතිඥා දී තිබේ. ප්‍රංශ ගොතික් වාස්තු විද්‍යාවේ නිර්මාණ අතුරෙන් දර්ශනීය භාවයෙන් ලොව ප්‍රථම ස්ථානය ලැබෙනුයේ අසහාය නිර්මාණයක් වන Notre Dame දේවස්ථානයටය. එම සංවිධානය විසින් ප්‍රධාන වශයෙන් බලාපොරොත්තු වනුයේ දැවමය ආරුක්කු අනුයෝගිකරණය, වර්ණවත් වීදුරු තහඩු සහිත දැවැන්ත ‘රෝස ජනේල’ සකස් කිරීම සහ සැරසිලි සඳහා යොදාගෙන ඇති අද්විතීය මූර්ති පිලිබඳ ඉතිහාසය, ශිල්ප ක්‍රම සහ භාවිත කර ඇති ක්‍රමවේද පිළිබඳව වැඩිදුර අධ්‍යයන කර ඒ පිළිබඳ  තොරතුරු ලොවට හෙළි කිරීමයි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1160 දී ආරම්භ කර ඇති Notre Dame දේවස්ථානයේ ඉදිකිරීම් කටයුතු ශත වර්ෂයක පමණ කාලයක් තුළදී  කර ඇති බවට සාක්ෂි තිබේ. වර්තමාන ශිල්පී ක්‍රම සහ යන්ත්‍ර සූත්‍ර නොතිබුණු ඒ කාලයේදී පවා මිනිස් ශ්‍රමය, මිනිසාගේ නිර්මාණශීලිත්වය, අප්‍රතිහත ධෛර්යය සහ ඇප කැප වීම නිසාම, මෙම පූජනීය මහාර්ඝ කළා මන්දිරය ඉදිවන්නට ඇති බව මනාව පැහැදිලි වේ. නුදුරු අනාගතයේදීම මෙම ලෝක පූජිත සම්පත ජනතා ගෞරවාදරය සහ පුද පූජා සඳහා නැවත  විවර වනතුරු කෝටි සංඛ්‍යාත ජනතාවක් නොඉවසිලිමත්ව බලා හිඳිනු ඇත. (ඡායාරූප කිහිපයක් ස්තුති පූර්වකව අන්තර්ජාලයෙනි.)

 

Reference 

  1. https://www.discoverwalks.com/blog/10-facts-about-notre-dame-cathedral/

  2. https://www.france24.com/en/europe/20210309-france-fells-centuries-old-oaks-to-rebuild-the-notre-dame-cathedral-spire  Felling Oak trees (වීඩියෝ පටයකි)  

  3. Reader’s Digest - September 2021

  4. The Hunch-back of Notre Dame - Victor Hugo